1-тапсырма. «Прозаны аударған адам – құл, өлеңді аударған адам – бақталас» деген В.А. Жуковскийдің пікірімен келісесіңдер ме? Ойларыңды дәлелдеңдер. А) Мәтінді оқып, жанрлық ерекшеліктерін көрсетіңдер. Қай стильге жататынын тілдік құралдар арқылы дәлелдеңдер. Ә) Мәтіннің стильдік ерекшеліктерін ескере отырып, ақпараттық хабар жазыңдар. Б) Аударма терминіне анықтама беріңдер. Аударманың қандай түрлерін білесіңдер? «Түпнұсқа мәтін» дегенді қалай түсінесіңдер? В) Мәтіннен метафораларды тауып, оларды қатыстырып жайылма сөйлемдер құрастырыңдар. Оларға синтаксистік талдау жасаңдар. Г) М.Мақатаевтың қай өлеңі ұнайды? Неге? Жатқа айтыңдар. Ғ) Сәйкесін табыңдар: А.Байтұрсынұлы «Өгіз бен бақа»; С.Торайғыров «Тұрмысқа»; М.Жұмабаев «Айрылдым сенен, жан сәулем»; М.Дулатов «Тағдырдан сұра, қаскүнем»; Қ.Кемеңгерұлы «Жазғытұры»; Ж.Аймауытов «Шернияз».

Пікір: Бұл пікірмен ішінара келісемін. Прозаны аударғанда аудармашы түпнұсқаның мазмұны мен стилін сақтауы керек. Ал өлең аударғанда бұларға қоса ырғақ, ұйқас, бейнелі сөздер мен эмоциялық әсерді жеткізу қажет. Сондықтан өлең аудармашысына шығармашылық еркіндік көбірек керек, бірақ ол түпнұсқаның мағынасын бұрмаламауы тиіс.

А) Мәтіннің жанры — әдеби-публицистикалық мақала. Онда қазақ әдебиеті шығармаларының шет тілдеріне аударылуы туралы деректер мен авторлар, аудармашылар және басылым атаулары келтірілген. Мәтін публицистикалық стильге жатады: қоғамдық-мәдени мәселе қозғалады, оқырманға ақпарат беріледі әрі автордың бағалауы байқалады. «Аударма», «түпнұсқа» сияқты салалық сөздер және «әлем кеңістігіне шығаратын даңғыл жол» тәрізді бейнелі тіркес мәтіннің тілдік ерекшелігін танытады.

Ә) Ақпараттық хабар: Қазақ әдебиетінің бірқатар туындысы ағылшын тіліне аударылып, шетел оқырмандарына таныстырылды. Мұқағали Мақатаевтың өлеңдер жинағы мен Бердібек Соқпақбаевтың «Менің атым Қожа» повесі ағылшын тілінде жарық көрген. Повесті американдық аудармашы Кэтрин Фитцпатрик аударған. Қазақ әдебиетін аудару — ұлттық мәдениетті әлемге танытудың маңызды жолы.

Б) Аударма — бір тілде жазылған мәтіннің мазмұны мен мүмкіндігінше стильдік ерекшеліктерін басқа тілде жеткізу үдерісі әрі оның нәтижесі. Аударманың жазбаша және ауызша түрлері бар; жазбаша аударма көркем, ғылыми, ресми-іскери және публицистикалық болып бөлінеді. Түпнұсқа мәтін — аударма жасалатын бастапқы мәтін.

В) Көрініп тұрған мәтіндегі метафоралар: «өркениеттің тал бесігі», «салтанат құрған», «басты күші ... әдебиетімізде жатыр», «әлем кеңістігіне шығаратын даңғыл жол».

1. Қазақ даласы — өркениеттің тал бесігі. Синтаксистік талдау: жай сөйлем, хабарлы, жақты, толымды, жайылма, есімді баяндауышты. Грамматикалық негізі — «дала — бесік». «Қазақ даласы» — бастауыш, «өркениеттің тал бесігі» — баяндауыш.
2. Аударма қазақ әдебиетін әлем кеңістігіне шығаратын даңғыл жолға айналды. Синтаксистік талдау: жай сөйлем, хабарлы, жақты, толымды, жайылма, етістікті баяндауышты. Грамматикалық негізі — «аударма айналды». «Қазақ әдебиетін әлем кеңістігіне шығаратын даңғыл жолға» — күрделі толықтауыштық-мағыналық тобы.

Г) Маған Мұқағали Мақатаевтың «Үш бақытым» өлеңі ұнайды. Өлеңде ақын халықты, тілді және Отанды адам өміріндегі асыл құндылықтар ретінде жырлайды. Оны жатқа айту үшін өлең мәтінін оқулықтан алып, автордың мәтінін дәл жаттау керек.

Ғ) Кестедегі шығармалардың түрлері: