111. Прачытайце тэкст «Чмель і мурашка». Як хлопчык дапамог чмялю? Колькі частак у тэксту? Абгрунтуйце сваю думку, карыстаючыся схемай: пачатак дзеяння → развіццё дзеяння → заканчэнне дзеяння. Прачытайце тую частку тэксту, якая з’яўляецца пачаткам апавядання. Назавіце ў ёй словы, што служаць для сувязі сказаў у тэксце. Раскажыце, як дзеянне развівалася, чым закончылася. Выпішыце з тэксту дзеясловы, якія называюць дзеянні хлопчыка, вызначце іх час. Якую ролю яны выконваюць у апавяданні? Вусна перакажыце тэкст з апорай на выпісаныя дзеясловы.

Хлопчык дапамог чмялю выбрацца з замшэлай галінкі: нахіліўся над ім, а потым скінуў з чмяля мурашку, якая яго ўкусіла.

У тэксце тры часткі: пачатак дзеяння, яго развіццё і заканчэнне. У пачатку хлопчык вяртаецца з горада ў вёску, чуе чмяля, ловіць яго і садзіць у замшэлы валізак. Звязаць сказы дапамагаюць словы і спалучэнні слоў «хлопчык», «ён», «на спіне ў яго».

У развіцці дзеяння хлопчык падае ў замшэлы сасновы галінку, нахіляецца над чмялём і спрабуе скінуць мурашку. У заканчэнні ён усё ж скідвае мурашку з чмялінага крыльца, а вызвалены чмель узнімаецца ў паветра.

Дзеясловы, якія называюць дзеянні хлопчыка: вяртаўся, пачуў, прыгнуўся, узяў, уклаў, падпаў, нахіліўся, вызваліць (у спалучэнні «вызваліць ... не ўдавалася»), не злаваўся, скінуў. У тэксце пераважаюць дзеясловы прошлага часу; яны перадаюць паслядоўнасць учынкаў героя і развіваюць апавяданне.

Пераказ: Хлопчык вяртаўся з горада ў вёску і пачуў у валізку неспакойнае гудзенне. Ён убачыў чмяля, які не мог вылецець, і паклаў яго ў валізак. На спіне ў чмяля сядзела мурашка. Хлопчык паспрабаваў скінуць яе, але ў яго не атрымалася: чмель быў вельмі хуткі. Тады хлопчык нахіліўся над чмялём і ўсё ж скінуў мурашку. Вызвалены чмель узняўся ў паветра.