2-тапсырма. «Тарихшыға берілген баға». Ермұхан Бекмаханов туралы тарихи досьемен танысыңыз. 1-факт. Ермұхан Бекмаханов Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихын арнайы зерттеген кәсіби тарихшылардың бірі болды. 2-факт. Оның «Қазақстан XIX ғасырдың 20–40 жылдарында» атты еңбегінде Кенесары Қасымұлы бастаған қозғалысқа тарихи тұрғыдан талдау жасалды. 3-факт. Ғалым Кенесары қозғалысын отаршылдық саясатқа қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс ретінде қарастырды. 4-факт. Оның ғылыми көзқарастары кеңестік идеологиялық талаптарға сәйкес келмеді. Ғалым қуғындалып, сотталды. 5-факт. Кейін Е. Бекмаханов ақталып, ғылыми және ұстаздық қызметін жалғастырды. 1. Е. Бекмаханов зерттеулерінің Қазақстан тарихы ғылымына қосқан екі жаңалығын анықтаңыз. 2. Кенесары Қасымұлы қозғалысын зерттеудің тарихи маңызын екі дәлелмен түсіндіріңіз. 3. Неліктен Е. Бекмахановтың ғылыми көзқарасы кеңестік биліктің сынына ұшырады? Екі себеп келтіріңіз. 4. Ғалымның қуғындалуы сол кезеңдегі тарих ғылымының жағдайы туралы нені көрсетеді? 5. «Ермұхан Бекмаханов – Қазақстан тарих ғылымының дамуына елеулі үлес қосқан ғалым» деген пікірге баға беріңіз. Екі дәлелге сүйеніңіз.

Ол Қазақстанның XIX դ. тарихын арнайы, кәсіби түрде зерттеді. Сонымен қатар Кенесары Қасымұлы бастаған қозғалысқа тарихи талдау жасап, оны отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық қозғалыс ретінде қарастырды.

Біріншіден, қозғалысты зерттеу қазақ халқының отаршылдыққа қарсы күресінің себептері мен сипатын түсінуге мүмкіндік береді. Екіншіден, ол XIX ғасырдағы Қазақстан тарихын ұлттық мүдде тұрғысынан зерделеуге және тарихи жадты сақтауға ықпал етті.

Біріншіден, Кенесары қозғалысын ұлт-азаттық қозғалыс деп бағалауы кеңестік идеологиялық түсіндіруге қайшы келді. Екіншіден, кеңестік билік тарихшылардан партиялық талаптарға сай қорытынды күтті, ал Бекмахановтың ғылыми тұжырымы бұл талаптарға сәйкес болмады.

Бұл жағдай тарих ғылымының идеологиялық бақылауда болғанын және зерттеушілердің ғылыми көзқарасы билікке ұнамаса, қуғын-сүргінге ұшырау қаупі болғанын көрсетеді.

Пікірмен келісемін. Біріншіден, Бекмаханов Қазақстанның XIX ғасырдағы тарихын арнайы зерттеп, осы кезеңді ғылыми тұрғыдан зерделеуге үлес қосты. Екіншіден, Кенесары қозғалысына жасаған талдауы ұлт-азаттық күрестің тарихтағы орнын түсіндіруге көмектесті.