Контрольные задания
Вопрос:

3-тапсырма. Мақал-мәтелдің мәнін түсіндіріңдер. Ондағы септік, жіктік жалғауы сөздерді тауып, буын үндестігіне назар аударыңдар. 1) Тау мен тасты су бұзар, Адамзатты сөз бұзар. 2) Жер тағдыры – ел тағдыры. 3) Жалқаудың жауы – жұмыс. 4) Бір тал кессең, он тал ек. 5) Халқына орман салғанның – Өзіне қорған салғаны. 6) Бір жаманның кесепатынан аққан дария құрды. 7) Кішкентай сіріңке үлкен орманды өртейді. 8) Асқар таудың ауасы – аурудың дауасы.

Фото задания: 3-тапсырма. Мақал-мәтелдің мәнін түсіндіріңдер. Ондағы септік, жіктік жалғауы сөздерді тауып, буын үндестігіне назар…Фото задания

Ответ:

  1. Тау мен тасты су бұзар, Адамзатты сөз бұзар.

    Мағынасы: табиғатты су өзгертсе, адамды сөздің әсері өзгертеді. Жақсы сөз қуантады, жаман сөз ренжітеді.

    Септік жалғаулы сөздер: тасты — табыс септік, -ты; адамзатты — табыс септік, -ты. Буын үндестігі сақталған: жуан буынды сөздерге жуан жалғау жалғанған.

  2. Жер тағдыры – ел тағдыры.

    Мағынасы: жердің жағдайы халықтың жағдайымен тығыз байланысты.

    Тәуелдік жалғаулы сөздер: тағдыры, тағдыры — III жақ тәуелдік жалғауы, -ы. Сөздер жуан айтылғандықтан, жуан тұлғалы жалғау қолданылған.

  3. Жалқаудың жауы – жұмыс.

    Мағынасы: жалқаулықты жеңетін нәрсе — еңбек.

    Жалқаудың — ілік септік, -дың; жауы — III жақ тәуелдік жалғауы, -ы. Жуан буынды сөздерге жуан жалғаулар жалғанған.

  4. Бір тал кессең, он тал ек.

    Мағынасы: бір ағашты кессең, орнына бірнеше ағаш отырғызу керек.

    Кессең сөзіндегі -ң — II жақ жекеше жіктік жалғауы. Ол жуан буынды сөзге жуан тұлғада жалғанған.

  5. Халқына орман салғанның – өзіне қорған салғаны.

    Мағынасы: халқына жақсылық жасаған адам өзіне де пайда келтіреді.

    Халқына — барыс септік, -на; салғанның — ілік септік, -ның; өзіне — барыс септік, -не; салғаны — III жақ тәуелдік жалғауы, -ы.

  6. Бір жаманның кесепатынан аққан дария құрды.

    Мағынасы: бір жаман адамның ісі көп адамға зиян келтіруі мүмкін.

    Жаманның — ілік септік, -ның; кесепатынан — шығыс септік, -нан. Буын үндестігі бойынша жуан сөздерге жуан жалғаулар жалғанған.

  7. Кішкентай сіріңке үлкен орманды өртейді.

    Мағынасы: кішкентай нәрсенің өзі үлкен зиян келтіруі мүмкін.

    Орманды — табыс септік, -ды. Жуан буынды сөзге жуан жалғау жалғанған.

  8. Асқар таудың ауасы – аурудың дауасы.

    Мағынасы: таудың таза ауасы адам денсаулығына пайдалы.

    Таудың, аурудың — ілік септік, -дың; ауасы, дауасы — III жақ тәуелдік жалғауы, -ы.