47. Теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙе табып яҙығыҙ, схемаларын төҙөгөҙ. Улар составындағы һөйләмдәр үҙ-ара ниндәй интонация менән бәйләнгән? Уҡып күрһәтегеҙ. 1. Һәр халыҡтың үҙ йырҙары, үҙ теле, иң мөһиме: үҙенең тыуған ере, ата-бабаларға зыярат, балаларға сәңгелдәк булған төйәге булыуы – бәхет бит ул (Р. Фәхретдинов). 2. Ир-егеттәр төйәк итә тыуған ерҙе, ә мал-тыуар төйәк итә туйған ерҙе (Р. Түләк). 3. Торған ерҙә һағынам тыуған ерҙе, тыуған ерҙә – торған ерҙе (Н. Нәжми). 4. Тыуған ер шул тиклем үҙ һәм ғәзиз ул: шатлыҡтан шашып, ергә ятып аунайҙар, ҡайғырғанда ергә нығыраҡ һыйыналар, ергә эйәләп ант итәләр, ер үбеп тәүбәгә киләләр (Ф. Хөсәйенов).

Перевод задания: Найдите и выпишите бессоюзные сложносочинённые предложения, составьте их схемы. Какой интонацией связаны между собой предложения в их составе? Прочитайте их выразительно.

Теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәр — 3-сө һәм 4-се һөйләмдәр. 2-се һөйләмдә өлөштәр «ә» теркәүесе менән бәйләнгән, шуға күрә ул талапҡа тура килмәй. 1-се һөйләмдәге ике нөктә үҙе генә һөйләмде теҙмә ҡушма итмәй.

1. 3. Торған ерҙә һағынам тыуған ерҙе, тыуған ерҙә – торған ерҙе.

   Схемаһы: [ ], [ ].

   Ике өлөш тиң хоҡуҡлы; улар ҡаршы ҡуйыу һәм сағыштырыу интонацияһы менән бәйләнә. Икенсе өлөштә төшөп ҡалған һүҙҙәрҙе беренсе өлөштән аңларға мөмкин.

2. 4. Тыуған ер шул тиклем үҙ һәм ғәзиз ул: шатлыҡтан шашып, ергә ятып аунайҙар, ҡайғырғанда ергә нығыраҡ һыйыналар, ергә эйәләп ант итәләр, ер үбеп тәүбәгә киләләр.

   Схемаһы: [ ]: [ , , , ].

   Икенсе өлөш беренсеһенең сәбәбен аңлата һәм миҫалдар менән асыҡлай. Өлөштәр аңлатыу интонацияһы менән бәйләнгән: беренсе өлөштән һуң пауза яһала.

Иҫкәрмә: 4-се һөйләмдәге аңлатыу мөнәсәбәте лә теркәүесһеҙ бәйләнеш аша бирелгән; схемаһында ике нөктә ошо бәйләнеште күрһәтә.

Перевод выполненного ответа: Бессоюзные сложносочинённые предложения — 3-е и 4-е. Во 2-м предложении части связаны союзом «а», поэтому оно не подходит. Двоеточие в 1-м предложении само по себе не делает его сложносочинённым.

1. «На чужбине тоскую по родной земле, на родине — по чужбине». Схема: [ ], [ ]. Части равноправны и связаны интонацией противопоставления и сопоставления. Во второй части можно восстановить пропущенные слова из первой.

2. «Родная земля так близка и дорога: от радости люди, ликуя, катаются по земле; в горе крепче прижимаются к ней, клянутся, целуя землю, и, целуя её, каются». Схема: [ ]: [ , , , ]. Вторая часть поясняет первую и раскрывает её примерами. Части связаны пояснительной интонацией, после первой части делается пауза.

Примечание: В 4-м предложении пояснительное отношение также выражено бессоюзной связью; в схеме двоеточие обозначает это отношение.