48. Иярченле кушма җөмләгә синтаксик анализ ясау тәртибе белән таныш. 1) Җөмләнең иярченле кушма җөмлә икәнен әйтергә, грамматик нигезләрне күрсәтергә. 2) Баш һәм иярчен җөмләләрне күрсәтергә. 3) Иярчен җөмләнең төзелеш һәм мәгънә ягыннан төрен билгеләргә, иярчен җөмләне баш җөмләгә бәйләүче чараны күрсәтергә. 4) Иярчен һәм баш җөмләләр арасына нинди тыныш билгесенең ни өчен куелуын яки куелмавын аңлатырга. 5) Җөмлә төзелешен күрсәткән схема төзергә. Тикшерү үрнәге. 1) Авыл кешеләре бу чишмәне «Кара чишмә» дип йөрттеләр, 2) чөнки бу чишмә суы белән җир астыннан куе кара төстәге майлы сыекча таплары агып чыга.

Анализ:

1. Иярченле кушма җөмлә — бу ике яки берничә иярчен җөмләдән торган кушма җөмлә. Мәсәлән, бирелгән җөмлә иярченле кушма җөмләгә керә. Аның грамматик нигезләре: «кешеләре йөрттеләр» һәм «таплары агып чыга».
2. Баш һәм иярчен җөмләләр:
   
   • Баш җөмлә: «Авыл кешеләре бу чишмәне «Кара чишмә» дип йөрттеләр».
   • Иярчен җөмлә: «чөнки бу чишмә суы белән җир астыннан куе кара төстәге майлы сыекча таплары агып чыга».
3. Иярчен җөмләнең төре һәм бәйләү чарасы:
   
   • Иярчен җөмлә — аналитик сәбәп җөмлә. Ул баш җөмләдән ни өчен шундый эш-хәл булуын аңлата.
   • Баш җөмләгә бәйләүче чара — «чөнки» теркәгече.
4. Тыныш билгеләре:
   Баш һәм иярчен җөмләләр арасына өтер куела, чөнки алар «чөнки» теркәгече ярдәмендә бәйләнгәннәр.
5. Җөмләнең схемасы:
   
   • Баш җөмлә: [ = — ]
   • Иярчен җөмлә: ( — = )
   • Схема: [ = — ], ( — = ).

   Тыныш билгесе: Баш һәм иярчен җөмләләр арасына өтер куелган.