5-тапсырма. «Керек дерек!» мәтініндегі латын графикасын қабылдайтын түркі тілдеріне ортақ емле ережесінің әр тармағында айтылған ойды тарқатып, өз сөздеріңмен түсіндіріңдер, мысал келтіріңдер. А) Диакритикалық таңба терминінің мағынасын терминдер сөздігінен қарап жазып алыңдар.

Ортақ емле ережелерінің түсіндірмесі:

1. Орыс графикасының әріптерін алмау. Латын әліпбиіне көшкенде орыс кирилл әліпбиіне тән әріптер қолданылмайды. Мысалы, латынша жазуда кириллдегі ы, э, ю, я әріптері сол күйінде алынбайды.
2. Бірдей дыбыстарға бір әріп алу. Бір дыбыс әр сөзде бір ғана таңбамен беріледі. Мысалы, қазақ тіліндегі ш дыбысы үшін бір тұрақты әріп қолданылады.
3. Диакритикалық таңба қолданбау. Негізгі әріпке қосымша белгі қоймау ұсынылады. Диакритикаға әріп үстіндегі немесе астындағы ноқат, сызықша сияқты белгілер жатады.
4. Созылыңқы дауыстыларды белгілемеу. Дауысты дыбыстың ұзақтығы арнайы таңбамен көрсетілмейді.
5. Қосар әріп қолданбау. Бір дыбысты екі әріппен емес, бір таңбамен беру көзделеді.
6. Жіңішке дауыстыға таңба алмау. Жіңішкелік арнайы белгімен емес, тілдің жалпы дыбыстық жүйесі арқылы ажыратылады.
7. Морфологиялық принципті сақтау. Сөздің түбірі мен қосымшасы айтылуына қарай өзгермей, жазылуында сақталады. Мысалы, торпақ сөзі айтылуда өзгеріске ұшырағанымен, түбірі сақталып жазылады.
8. Дұрыс айту нормасын қалыптастыру. Кірме сөздерді халыққа түсінікті әрі тілдің айтылу заңдылығына сай айту керек.
9. Кірме сөздерді айтылуына қарай игеру. Шетелдік сөздер қазақ тілінің дыбысталуына бейімделеді. Мысалы, вулкан сөзі вулкан түрінде айтылады.
10. Кірме сөздерді үндестік заңына бағындыру. Қосымшалар сөздің соңғы буынына қарай жалғанады.
11. Кірме сөздер үшін әріп алмау. Қазақ тілінде кездеспейтін дыбыстар үшін арнайы жаңа әріп енгізілмейді. Мысалы, орыс тіліндегі ф, х, ц, ч, щ дыбыстарына қатысты сөздер тіл заңдылығына бейімделеді.
12. Халықаралық сөздердің соңындағы дауыссызды қысқарту. Мысалы: вакансия — ваканс, пианино — пианин, фортепиано — фортепиан.
13. Кірме сөздерде о әрпін [о] дыбысы ретінде айту. Мысалы, кірме сөздегі о әрпі қазақ тіліндегі [о] дыбысына жақын айтылады.

Диакритикалық таңба — әріптің дыбыстық мағынасын өзгерту немесе нақтылау үшін оның үстіне, астына не жанына қойылатын қосымша белгі. Мысалы: ноқат, сызықша, үтірше.