6. Ці сустрэнеце вы ў навуковай літаратуры ўжыванне вобразных сродкаў, эмацыянальных ацэнак, адвольных трактовак фактаў? Пакажыце гэта на прыкладзе артыкула з вучэбнага дапаможніка па гісторыі Беларусі. Ці ёсць у ім эпітэты, мета-фары, параўнанні?

Ужыванне вобразных сродкаў у навуковай літаратуры

У класічнай навуковай літаратуры, якая імкнецца да аб'ектыўнасці, ужыванне вобразных сродкаў (эпітэтаў, метафар, параўнанняў), эмацыянальных ацэнак і адвольных трактовак фактаў звычайна не практыкуецца. Аднак, у вучэбных дапаможніках, асабліва для школ, могуць сустракацца элементы, накіраваныя на лепшае ўспрыманне матэрыялу чытачом.

• Эпітэты: могуць выкарыстоўвацца для стварэння больш яскравага вобраза, але павінны быць нейтральнымі і факталагічна апраўданымі. Напрыклад, замест «вялікі князь» — «магутны князь», калі гэта падкрэслівае яго ваенную моц.
• Метафары і параўнанні: могуць сустракацца, але часцей за ўсё ў якасці тлумачэння складаных паняццяў або для стварэння запамінальных асацыяцый. Напрыклад, «феадальная раздробненасць — як раскол вялікага ствала дрэва».
• Эмацыянальныя ацэнкі і адвольная трактоўка фактаў: гэтага варта пазбягаць у навуковай літаратуры. Ацэнкі павінны быць абгрунтаванымі, а трактоўкі — адпавядаць гістарычным крыніцам і навуковай супольнасці.

Прыклад з вучэбнага дапаможніка па гісторыі Беларусі:

У дапаможніку можа быць апісанне барацьбы за ўладу пасля смерці князя. Замест простага пераліку прэтэндэнтаў, аўтар можа выкарыстаць эпітэт «злачынныя змовы» ці параўнанне «шматлікія прэтэндэнты, як галодныя ваўкі, кінуліся на спадчыну». Гэта дапамагае вучню лепш усвядоміць драматызм сітуацыі.

Адказ: У навуковай літаратуры, асабліва ў вучэбных дапаможніках, могуць сустракацца элементы вобразнасці (эпітэты, метафары, параўнанні) для палягчэння ўспрымання, але адвольныя трактоўкі фактаў і празмерныя эмацыянальныя ацэнкі не дапускаюцца.