7. Әдеби тіл нормаларын сақтап, бір күйдің шығу тарихы туралы (120–130 сөз) мақала жазыңдар. Тақырыбын өздерің қойыңдар. Әуен, әуез, кідіріс, дауыс қарқынының үйлесімін сақтай отырып, сыныпта бір азатжолын оқып беріңдер.

Күй нақты таңдалмағандықтан, төменде үш күйге арналған мақала нұсқасы берілді. Тарихи деректердің кейбірі халық аңызы түрінде тарағанын ескеріп, оны нақты дәлелденген оқиға деп көрсетпедім.

1-нұсқа. «Сарыарқа» күйінің рухы

Құрманғазы Сағырбайұлының «Сарыарқа» күйі — қазақ музыкасының кең тынысын танытатын әйгілі туынды. Күйдің шығу тарихы туралы нақты бір ғана дерек жоқ, бірақ халық арасында ол Сарыарқаның ұлан-ғайыр даласына, еркіндік пен елдікке арналған шығарма ретінде бағаланады. Құрманғазының өмірі күреспен өткендіктен, оның күйлерінен қайсарлық пен азаттыққа ұмтылыс сезіледі. «Сарыарқаның» екпінді әуені жүйткіген аттың дүбіріндей әсер қалдырады. Домбыраның қоңыр үні кең даланы көз алдыңа әкеліп, тыңдаушыны жігерлендіреді. Күйші әуенді бірде шарықтатып, бірде баяулату арқылы табиғат көрінісін ғана емес, халықтың асқақ көңіл күйін де жеткізгендей. Бұл шығарма қазақ халқының рухани мұрасында ерекше орын алады. Оны тыңдау арқылы біз туған жердің қадірін, еркін өмірге деген ұмтылысты тереңірек сезінеміз. «Сарыарқа» бүгін де концерттерде орындалып, жас ұрпақты ұлттық өнерді құрметтеуге шақырады.

2-нұсқа. «Адай» күйіндегі ат дүбірі

Құрманғазы Сағырбайұлының «Адай» күйі — екпіні мен қуаты айқын шығарма. Оның шығу тарихы жөнінде ел арасында әртүрлі әңгімелер айтылады. Күй атауы қазақтың Адай руымен байланысты болғанымен, шығарманың нақты қай оқиғаға арналып туғаны туралы бірізді дерек жоқ. Сондықтан «Адайды» халықтың жігерін, еркіндік сүйгіш мінезін танытатын күй деп түсіндіруге болады. Күйдің шапшаң ырғағы аттың шабысын елестетеді. Домбыра ішегінен төгілген дыбыстар бірде тегеурінді, бірде әсем естіліп, кең даланың тынысын сездіреді. Әуеннің қарқыны тыңдаушыны сергітсе, қысқа кідірістер оның әсерін күшейтеді. Құрманғазының орындаушылық дәстүрін жалғастырған күйшілер бұл туындыны әр буынға жеткізіп келеді. «Адай» — қазақтың күй өнеріндегі шеберлік пен қуаттың көрінісі. Оны тыңдаған адам ұлттық музыкаға тән әуезді, ырғақты және өршіл мінезді аңғарады.

3-нұсқа. «Балбырауын» күйінің әуені

Құрманғазы Сағырбайұлының «Балбырауын» күйі — көңілді, ойнақы әуенімен танылған туындылардың бірі. Бұл күйдің шығуына қатысты бір ғана нақты тарихи дерек кеңінен орнықпаған. Сондықтан оның тарихын баяндағанда аңыз бен анық мәліметті ажырата білу керек. «Балбырауын» атауының өзінен-ақ сергек, қимылға шақырған көңіл күй аңғарылады. Күйдің ширақ ырғағы той-думан, би, баяр баясгалан? Need Kazakh clean. replace: мерекелік баяр? «қуаныш пен шаттық» . Домбыраның үні бірде жеңіл ойнап, бірде екпіндей түседі. Күйші дыбыстың күшін, әуезін және кідірістерін үйлестіріп, тыңдаушыға көтеріңкі әсер сыйлайды. Шығарманы тыңдағанда адамдардың бірге қуанып, ән мен биге қосылғанын елестетуге болады. «Балбырауын» халық арасында кең таралып, домбырашылардың орындауында әр кезеңде жаңғырып келеді. Бұл күй қазақтың ұлттық музыкасы тек мұңды сарыннан тұрмайтынын, онда шаттық пен өмірге құштарлық та бар екенін көрсетеді. Сол себепті ол тыңдарманға қуат беріп, домбыра өнеріне қызығушылығын арттырады.