7. Мектептин бюджетинин тегерек диаграммасы берилди (26-сур. кара). а) Эгерде ремонтко 3000 сом сарптаса, анда бюджет канча болгон? b) Ар бир секторго канча сарпталганын эсептегиле.

Решение:

7. а) Бюджеттин жалпы суммасын табуу үчүн, биз белгилүү бир сектордун суммасын анын пайызына бөлөбүз. Мисалы, ремонт үчүн 3000 сом сарпталган жана бул бюджеттин 15% түзөт.

Бюджеттин жалпы суммасы = \( \frac{3000 \text{ сом}}{15\%} \) = \( \frac{3000}{0.15} \) = \( 20000 \) сом.

Демек, мектептин бюджети 20000 сом болгон.

7. б) Ар бир секторго сарпталган сумманы табуу үчүн, биз жалпы бюджеттин суммасын ар бир сектордун пайызына көбөйтөбүз.

Жалпы сумма: \( 3000 + 5200 + 6400 + 1800 + 3600 + 3000 = 23000 \) сом.

Эскертүү: Эсептөөлөрдө кичине ката кеткен окшойт, себеби секторлордун суммасы жалпы бюджеттен ашып кетти. Диаграммада «Ондоо» да 15% деп көрсөтүлгөн, бул «Ремонт» менен бирдей. Мында жалпы сумма \( 15+26+32+9+18+15 = 115 \% \) болуп калат.

Эгерде «Ондоо» 15% болсо, анда жалпы бюджет 20000 сом болот. Ошол эле учурда, эгерде бардык секторлордун пайыздары туура кошулганда (100% түзсө), анда сумма башкача болмок. Жалпысынан, эгерде «Ондоо» 15% болсо, бардык секторлор боюнча жалпы сарптоо \( 20000 \) сомду түзөт.