Алгебра
Английский
Биология
География
Геометрия
История
Русский
Обществознание
Физика
Химия
Информатика
Литература
МатематикаВопрос:
81 ЛЕКСИКА Һүҙҙең күп мәғәнәлелеге. Һүҙҙәрҙең тура һәм күсмә мәғәнәһе Уҡытыусы Бикәгә әсәһе тураһында бәләкәй хикәйә язып килергә ҡушҡан. Бикә әсәһе тураһында былай тигән: Минең әсәйемде «алтын куллы Алтынсәс» тип йөрөтәләр. Ысынлап та, ул эшләгәндә, ҡулына күз эйәрмәй. Йөҙө һәр саҡ ҡояштай балкый, ә бешергән аштары теленде йоторлок. Өләсәйем дә уны «егәрленең кулы ете була» тип маҡтап тора. Откор Бикәнең иншаһын уҡығас, көлөп ебәрҙе: Нисек инде алтын ҡуллы? Уның кулы алтынға буялғанмы ни? Исеме лә ҡыҙыҡ Алтынсәс! Ә телде йогкас бит, бүтәнсә һөйләшеп булмай, - тип һүҙгә ҡушылды Булат. Марган ағай балаларға кушылып, көлөп алғас, былай тине: Ысынлап та, һүҙҙәрҙең күсмә мәғәнәһен аңлам һаң, шулай уйларға була. Ҡайһы бер һүзгәр бер н мәғәнәгә эйә. Уларҙы күп мәғәнәле һүзээр тип йөрета Мәсәлән, кире юл — унмаған юл, кире ките кабат әйләнеп китеү, кире кеше — аркыры, үзв кеше, кире яуап — телләшеү, кире боролоу
Ответ:
Һүҙҙең күп мәғәнәлелеге
Тура мәғәнә: һүҙҙең төп, туранан-тура аңлатмаһы. Мәҫәлән, «алтын» тигәндә, беҙ бер төрлө алтын тигән ҡыйбатлы металды күҙ алдына килтерәбеҙ.
Күсмә мәғәнә: һүҙҙең икенсе, яңы, метафорик аңлатмаһы. Мәҫәлән, «алтын куллы» тигәндә, кешенең ҡулының ҡыйбатлы йәки алтындан яһалған булыуы тураһында һүҙ бармай, ә ул кешенең бик оҫта, оҫта ҡуллы, эшләй белгән булыуы тураһында әйтелә.
Тура һәм күсмә мәғәнәләге һүҙҙәрҙең айырмаһы:
| Тура мәғәнә | Күсмә мәғәнә |
| алтын (металл) | алтын куллы (оҫта, эшләй белгән) |
| кире (юл) | кире юл (уңмаған, яман юл) |
| кире (китергә) | кире китергә (кабат кире ҡайтырға) |
| кире (кеше) | кире кеше (ачулы, яман кеше) |
| кире (яуап) | кире яуап (телләшеү, яман яуап) |
| кире (боролоу) | кире боролоу (телләшеү, яман һүҙ әйтеү) |
Бикәнең әсәһе тураһындағы хикәйәлә «алтын куллы» һүҙе күсмә мәғәнәлә ҡулланыла. Әсәһенең бик оҫта, эшләй белгән булыуын аңлата.
