Бақылау сұрақтары: 1. Қандай материалдар жақсы жылуоқшаулағыш болып табылады? 2. Жылу жайлау қандай табиғи құбылысқа негізделіп жасалады? 3. Термостың негізгі бөліктерін атап шығып, олардың қызметтерін түсіндіріңдер. 4. Табиғи конвекцияның, мәжбүр конвекциядан айырмашылығы неде?

1. Жақсы жылуоқшаулағыштарға жылуды нашар өткізетін материалдар жатады: ауа, мақта, жүн, киіз, пенопласт, ағаш, пластмасса, шыны және құрғақ сабан. Олардың жылуөткізгіштігі төмен болғандықтан, жылудың берілуін баяулатады.

2. Жылуды нашар өткізетін материалдардың арасында ауа қабаты болады. Қозғалмайтын ауа жылуды нашар өткізетіндіктен, ол жылу алмасуды баяулатады. Мысалы, қос әйнекті терезеде әйнектердің арасындағы ауа қабаты үйді суықтан қорғайды.

3. Термостың негізгі бөліктері:

• қос қабырғалы ыдыс — ішкі және сыртқы ортаның жылу алмасуын азайтады;
• қабырғалар арасындағы вакуум немесе ауа қабаты — жылуөткізгіштік пен конвекцияны тежейді;
• жылтыр ішкі қабат — сәуле шығару арқылы жылу берілуін азайтады;
• қақпақ пен тығын — ішіндегі ауаның қозғалысын және жылудың сыртқа шығуын шектейді.

4. Табиғи конвекция сұйықтықта немесе газда температура мен тығыздықтың айырмашылығынан өздігінен пайда болады. Мәжбүрлі конвекция сыртқы әсер арқылы жүзеге асады: желдеткіш, сорғы немесе араластырғыш затты қозғалысқа келтіреді. Мысалы, бөлмедегі жылы ауаның жоғары көтерілуі — табиғи конвекция, ал желдеткіштің ауаны қозғалтуы — мәжбүрлі конвекция.

Жауап: Жылуоқшаулағыш материалдар жылудың берілуін тежейді; термос жылу алмасуды азайтады; табиғи конвекция өздігінен, ал мәжбүрлі конвекция сыртқы әсермен жүреді.