Ответ:

  1. Орхон жазбалары XIX ғасырдың соңында табылды. 1889 жылы Моңғолиядағы Орхон өзені бойындағы ескерткіштерді орыс зерттеушісі Николай Ядринцев тапты.

  2. Жазуды алғаш оқып, кілтін тапқан ғалым — дат ғалымы Вильгельм Томсен. Ол 1893 жылы көне түркі жазуын оқудың жолын ашты. Алғаш оқыған сөздерінің бірі — «тәңірі».

  3. Күлтегін мен Білге қағанға арналған ескерткіштер Моңғолиядағы Орхон өзені аңғарынан табылған. Олар Түрік қағанатының көрнекті билеушілері мен қолбасшысы Күлтегіннің құрметіне орнатылған.

  4. Тоныкөкке арналған ескерткіш Моңғолиядағы Тола өзені маңынан табылған. Оны 1897 жылы фин ғалымдары зерттеген.

  5. Орхон ескерткіштері — VIII ғасырдағы көне түркі жазба мұралары. Онда түркі халқының тарихы, ел басқарған қағандар, жорықтар, ел бірлігі мен тәуелсіздігі туралы баяндалады.

  6. Жәдігерлерді зерттеуге Николай Ядринцев, Вильгельм Томсен, Василий Радлов және Гейкель бастаған фин экспедициясының ғалымдары үлес қосты. Кейін оларды басқа түркітанушылар да зерттеді.