(1). Дьэдьэн – сир аһыттан саамай минньигэстэрэ. (2). Аһын өнө харана кыһыл, таһа онон-манан эбирдээх. (3). Дьон дьэдьэни былыр-былыргыттан наһаа таптаан сиир. (4). Билигин үксүн барыанньа онороллор эбэтэр саахардаан сииллэр. (5). Бэлэмнэммит барыанньаны эбэтэр саахардаммыт дьэдьэни тымныы, харана сиргэ уураллар. (6). Хаппыт дьэдьэни эмп онорорго мэлдьи көдьүүстээхтик туһаналлар. (7). Дьэдьэн кэрдиллибит мастаах сэдэх ойуурга, уот сиэбит курунар, тыа сабатыгар, эргэ бааһынађа өлгөмнүк үүнэр. (8). Дьэдьэни хомуйар кэм от ыйын ортото, бүтүүтэ. (9). Буһа илик эбэтэр олус буспут, ньађаллыбыт дьэдьэни үргээбэттэр. (10). Хатарыллар дьэдьэни күн уотугар эбэтэр оһох иһигэр отут отут биэс кыраадыс итиигэ, ылтаһынна кутан, куурдуллар. (11) Хаппыт дьэдьэни кураанах, түүнүк ылбатын гына, салгыннаах сиргэ чөкө ууруллар. (Хаһыаттан) Сорудахтар: 1. (3) этиигэ бэлиэтэммит тыл ханнык сана чааһа буоларын суруй. Үөскээбит ныматын ый. 2. (6) этииттэн төрүт сыһыаты булан суруй. 3. (6) этииттэн сыһыаты бул, суолтатынан арааһын суруй. 4. (10) этиигэ көппүт сыһыаты толкуйдаан суруй. 5. (11) этиигэ бэлиэтэммит тылтан сыһыаты үөскэт. 6. (7) этиини чилиэнинэн ырыт. 7. (4) этиигэ бэлиэтэммит тылы сана чааһынан ырыт. 8. Тиэкистэн ыйытыы туруоран сыһыаты бул, арааһынан бөлөхтөөн уһул. 9. От ыйын иннинэ уонна кэнниттэн кэлэр ыйдар сахалыы ааттарын суруй. 10. Тиэкистэн дьэдьэни ойуулааһыны булан суруй. Тэнитэн тэттик ойуулааһын тиэкистэ суруй.

Сорудахтар

1. Ответ:

   В третьем предложении слово «таптаан» – деепричастие. Оно образовано от глагола «таптаа» с помощью суффикса -н.

2. Ответ:

   В шестом предложении есть словосочетание «эм онорорго». Здесь главное слово «онорорго», зависимое – «эм». Между ними установилась связь управления.

3. Ответ:

   В шестом предложении есть слово «көдьүүстээхтик». Указано, что хаппыт дьэдьэни (сушеную землянику) используют для приготовления лекарств (эмп онорорго) – көдьүүстээхтик (эффективно, полезно, результативно). Это обстоятельственная связь.

4. Ответ:

   В десятом предложении есть деепричастие «хатарыллар». Оно обозначает действие, которое происходит одновременно с основным действием – сушат.

5. Ответ:

   В одиннадцатом предложении есть прилагательное «кураанах». Оно обозначает признак предмета – каким должен быть сушеный дьэдьэн (земляника).

6. Ответ:

   Разбор предложения (7):

   Дьэдьэн – подлежащее (прямая линия)

   кэрдиллибит мастаах сэдэх ойуурга, уот сиэбит курунар, тыа сабатыгар, эргэ бааһынађа өлгөмнүк үүнэр – сказуемое (двойная линия)

   Предложение простое, распространенное.

7. Ответ:

   В четвертом предложении слово «барыанньа» – существительное (что?), обозначает предмет, в данном случае продукт переработки ягод.

8. Ответ:

   Примеры вопросов и связей:

   • Дьэдьэн туһунан тугу этиэххэ сөбүй? (Что можно сказать о дьэдьэне?) – Дьэдьэн сир аһыттан саамай минньигэстэрэ (самый вкусный из лесных ягод).
   • Дьэдьэн ханна үүнэрий? (Где растет дьэдьэн?) – Кэрдиллибит мастаах сэдэх ойуурга (на вырубках, в редком лесу).
   • Дьэдьэни хайдах харыстыахха сөбүй? (Как надо беречь дьэдьэн?) – Кураанах, түүнүк ылбатын гына, салгыннаах сиргэ чөкө ууруллар (в сухом, проветриваемом месте, чтобы не намокло).

9. Ответ:

   Названия месяцев в якутском языке:

   • Ыам ыйа (май)
   • Бэс ыйа (июнь)
   • Атырдьах ыйа (август)
   • Балаҕан ыйа (сентябрь)

10. Ответ:

    Дьэдьэн – саамай минньигэс сир аһа. Олус үчүгэй амтаннаах, итии чэйи кытта истэххэ өссө бэрт. Оҕолор уонна улахан дьон сөбүлээн сииллэр.