4) 9 класс уҡыусылары 9. Бөгөн бик арытылды. Бер составлы һөйләмдең төрөн билдәләгеҙ. 1) Эйәһеҙ 2) Билдәле эйәле 3) Билдәһеҙ эйәле 4) Атама 10. Яһаусы ялғау булған һүҙҙе табығыҙ. 1) Бал ҡорто 2) Ерҙә 3) Юлдаш 4) Янғантау ІІ өлөш (1)Бәпестәре шыуыша башлағас, йәш атай менән әсәй бик шатланды. (2) Бер азҙан сабый имгәкләп тә китте. (3) Был да сикһеҙ ҡыуаныс булды. (4) Ҡыуаныс-шатлыҡтар алда ла аз түгел ине әле. (5)Сөнки бала шуның менән генә туҡтап ҡалманы(...) һәр осраған әйбергә тотоноп, атларға тырыша башланы. (6) Йығыла, күзен-башын күгәртә, ә барыбер аяҡҡа баҫыр өсөн көрәшә. (7) Тормошта имгәкләп йәшәүҙең түбәнселек икәнен ҡайҙан һиҙә һуң был әҙәм ишараты? (8)Әллә инстинкт тигән нәмәләр ысынлап та бармы? (9)... Уҫлаптай йәш егет тәнтерәкләп, ауа-түнә ҡайтып килә. (10) Тип-тигез ерҙә абынып йығылып китә лә шыуыша, имгәкләргә маташа. (11) Каршы сығып алырға оялып, тәҙрә аша уға ике пар күз баға - әсәй менән атай күҙҙәре. (12) Һәм ул күҙҙәрҙән мөлдөрәп йәш тама. (13) Шыуышыу һәм имгәкләү гел генә ҡыуандырмай икән шул. (14) Тормошта имгәкләп һәм тез сүгеп көн күреүҙең хурлыҡ икәнен ҡасан онотоп өлгөргән был әҙәм актығы? (Мөслим Әбсәләмов) Текст буйынса эштәр: 11. Әйтелеү максаты буйынса 7 – се һөйләмде билдәләгеҙ. 12. 1 – се һөйләмдә йәш һүҙе ниндәй һүҙ төркөмөнә ҡарай? 13. 5 - се һөйләмдән әйбергә һүҙенә морфологик анализ эшләгез. 14. 7 – се һөйләмдә әҙәм һүҙенә синоним яҙығыҙ. 15. 10-сы һөйләмдә бер составлы һөйләмдең төрөн билдәләгеҙ. 16. 2 - се һөйләмдә сабый һүҙе ниндәй һөйләм киҫәге булып килә? 17. 5 - се һөйләмдә йәйә урынына ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла? 18. 3 – сө һөйләмдә сикһеҙ ҡыуаныс һүҙбәйләнешенең төрөн билдәләгез. 19. 10-сы һөйләмдә уртаҡ ҡылымды табығыз. 20. Текст ниндәй стилдә язылған? III өлөш 21. “Уйнап һөйләһәң дә, уйлап һөйлә” мәҡәленең мәғәнәһен асып 8-10 һөйләмдән торған текст язырға

Ответ:

• 9. Бөгөн бик арытылды. Бер составлы һөйләмдең төрөн билдәләгеҙ.
• Правильный ответ: 1) Эйәһеҙ (Безличное предложение).
• 10. Яһаусы ялғау булған һүҙҙе табығыҙ.
• Правильный ответ: 3) Юлдаш (слово «юлдаш» имеет суффикс -даш).
• Текст буйынса эштәр:
• 11. Әйтелеү максаты буйынса 7 – се һөйләмде билдәләгеҙ.
  • 7-се һөйләм: «Тормошта имгәкләп йәшәүҙең түбәнселек икәнен ҡайҙан һиҙә һуң был әҙәм ишараты?» Был һөйләм һорау һөйләм (вопросительное предложение).
• 12. 1 – се һөйләмдә йәш һүҙе ниндәй һүҙ төркөмөнә ҡарай?
  • 1-се һөйләм: «Бәпестәре шыуыша башлағас, йәш атай менән әсәй бик шатланды». «Йәш» һүҙе — сифат (имя прилагательное).
• 13. 5 - се һөйләмдән әйбергә һүҙенә морфологик анализ эшләгез.
• Әйбергә (предмету) — исем (имя существительное).
  • Башланғыс формаһы: әйбер (предмет).
  • Төркөмө (категория): йәнһеҙ предмет (неодушевленный предмет).
  • Килбәт (вид): яңғыҙлыҡ (единственное число).
  • Һан (число): берлек (единственное число).
  • Төшөм килеш (винительный падеж).
• 14. 7 – се һөйләмдә әҙәм һүҙенә синоним яҙығыҙ.
  • Әҙәм — кеше (человек), зат (личность).
• 15. 10-сы һөйләмдә бер составлы һөйләмдең төрөн билдәләгеҙ.
  • 10-сы һөйләм: «Тип-тигез ерҙә абынып йығылып китә лә шыуыша, имгәкләргә маташа». Был — эйәһеҙ һөйләм (безличное предложение).
• 16. 2 - се һөйләмдә сабый һүҙе ниндәй һөйләм киҫәге булып килә?
  • 2-се һөйләм: «Бер аҙҙан сабый имгәкләп тә китте». «Сабый» һүҙе — эйә (подлежащее).
• 17. 5 - се һөйләмдә йәйә урынына ниндәй тыныш билдәһе ҡуйыла?
  • 5-се һөйләм: «Сөнки бала шуның менән генә туҡтап ҡалманы(...) һәр осраған әйбергә тотоноп, атларға тырыша башланы». Йәйә урынына күп нөктә (многоточие) ҡуйыла.
• 18. 3 – сө һөйләмдә сикһеҙ ҡыуаныс һүҙбәйләнешенең төрөн билдәләгез.
  • 3-сө һөйләм: «Был да сикһеҙ ҡыуаныс булды». «Сикһеҙ ҡыуаныс» — асыҡлаусы һүҙбәйләнеш (определительное словосочетание).
• 19. 10-сы һөйләмдә уртаҡ ҡылымды табығыз.
  • 10-сы һөйләмдә уртаҡ ҡылымдар: абынып, йығылып, шыуыша, маташа.
• 20. Текст ниндәй стилдә язылған?
  • Текст нәфис әҙәби стильдә (художественный стиль).
• 21. “Уйнап һөйләһәң дә, уйлап һөйлә” мәҡәленең мәғәнәһен асып 8-10 һөйләмдән торған текст язырға
• Был мәҡәл кешегә һәр ваҡыт уйлап һөйләргә кәрәклеген аңлата. Һүҙҙәрҙе әйтер алдынан, уларҙың эҙемтәләрен иҫәпкә алырға кәрәк. Уйнап әйтелгән һүҙ ҙә кемгәлер зыян килтерергә мөмкин. Шуға күрә һәр һүҙҙе уйлап әйтергә, яҡындарыңды рәнйетмәҫкә тырышырға кәрәк. Уйламай әйтелгән һүҙ — атылған уҡ менән бер. Уны кире ҡайтарып булмай.

Ответ: