138. Мисалларны укып, шарт хәлләре белән шарт җөмләләрне аерып әйтегез. 1. Бакчага сикереп төшеп качарга өлгермәгән булса, Хәлимнең арка- сына шактый каты төшкән булыр иде. (И. Г.) 2. Биектән караганда, дала киң диңгезгә охшый. (Ш. У.) 3. Сәфәргали кайтмый, чөнки бу хәлендә кайтып керсә, өйдә ничек каршы алачакларын сизенә. (Ф. Х.) 4. Эшлим икән, җиренә җиткереп эшлим. 5. Кышлар үтеп, яз көннәре килде исә, сахраларда йомшак саба җиле исә. (Г. Т.) 6. Буш вакыт булдымы, Иделгә куна китәләр. (Г. И.) 7. Сүз кузгалган икән, ул, һәрхәлдә, үз фикерен әйтеп бетерергә тиеш. (Ә. Е.) 8. Дуңгызлар өчен үзләренә бөтенләй аерым, бер читтә урын калдырырга кирәк, югыйсә алар хәзергә кадәр сарыклар белән бер кыек астында яшәп килделәр. (Ә. Е.) 9. Печәнгә төштекме, яңгыр ява башлый. (Г. Б.) 10. Газинур, бәлки, әйләнеп тә кайтмас, шулай булса Миңнурыйга бик авыр булачак. (Г. Ә.) 11. Ирек өчен көрәшләрнең кайсына гына әйләнеп карама, җиңүләрнең яшел болыннарында безнең алмачуарлар утлап ял итә. (Ә. Г.)

Минемчә, бу биремдә шартлы җөмләләрне табу һәм аеру таләп ителә.

1. «Бакчага сикереп төшеп качарга өлгермәгән булса, Хәлимнең аркасына шактый каты төшкән булыр иде.» - Шартлы җөмлә.

2. «Биектән караганда, дала киң диңгезгә охшый.» - Шартлы җөмлә түгел.

3. «Сәфәргали кайтмый, чөнки бу хәлендә кайтып керсә, өйдә ничек каршы алачакларын сизенә.» - Шартлы җөмлә.

4. «Эшлим икән, җиренә җиткереп эшлим.» - Шартлы җөмлә.

5. «Кышлар үтеп, яз көннәре килде исә, сахраларда йомшак саба җиле исә.» - Шартлы җөмлә түгел.

6. «Буш вакыт булдымы, Иделгә куна китәләр.» - Шартлы җөмлә.

7. «Сүз кузгалган икән, ул, һәрхәлдә, үз фикерен әйтеп бетерергә тиеш.» - Шартлы җөмлә түгел.

8. «Дуңгызлар өчен үзләренә бөтенләй аерым, бер читтә урын калдырырга кирәк, югыйсә алар хәзергә кадәр сарыклар белән бер кыек астында яшәп килделәр.» - Шартлы җөмлә.

9. «Печәнгә төштекме, яңгыр ява башлый.» - Шартлы җөмлә.

10. «Газинур, бәлки, әйләнеп тә кайтмас, шулай булса Миңнурыйга бик авыр булачак.» - Шартлы җөмлә.

11. «Ирек өчен көрәшләрнең кайсына гына әйләнеп карама, җиңүләрнең яшел болыннарында безнең алмачуарлар утлап ял итә.» - Шартлы җөмлә түгел.

Ответ: Бу биремдә шартлы җөмләләр билгеләнде һәм аерылды.