Падагульненне да IV раздзела

I. Адкажыце на пытанні пры дапамозе картаў атласа, картасхем і тэксту вучэбнага дапаможніка.

1. Які горад быў цэнтрам гаспадарчых рэформаў А. Тызенгаўза?

   Цэнтрам гаспадарчых рэформаў А. Тызенгаўза быў Гродна.

2. У якіх населеных пунктах працавалі вотчынныя мануфактуры ў другой палове XVIII ст.? Якім магнацкім родам яны належалі?

   Вотчынныя мануфактуры ў другой палове XVIII ст. працавалі ў Гарадзенскім, Віцебскім, Магілёўскім і іншых паветах. Яны належалі розным магнацкім родам, у тым ліку Радзівілам, Сапегам, Агінскім.

3. Як мянялася тэрыторыя Рэчы Паспалітай падчас падзелаў? Якія краіны ў іх удзельнічалі? Да якой дзяржавы адышлі беларускія землі?

   Падчас падзелаў Рэчы Паспалітай яе тэрыторыя значна скарацілася. У падзелах удзельнічалі Расія, Прусія і Аўстрыя. Беларускія землі адышлі да Расійскай імперыі.

4. Дзе пачало выходзіць першае на беларускіх землях перыядычнае выданне?

   Першае на беларускіх землях перыядычнае выданне пачало выходзіць у Нясвіжы.

5. Каму належалі палацава-паркавыя комплексы і прыгонныя тэатры, якія з'явіліся на беларускіх землях у другой палове XVIII ст.? Дзе яны знаходзіліся?

   Палацава-паркавыя комплексы і прыгонныя тэатры належалі вялікім магнатам, такім як Радзівілы, Агінскія, Тызенгаўзы. Яны знаходзіліся ў такіх маёнтках, як Нясвіж, Ружаны, Слонім, Залессе.

II. Успомніце, якія падзеі адбыліся ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у другой палове XVIII ст. Падрыхтуйце пытанняў для гістарычнай віктарыны па асноўных падзеях гісторыі Вялікага Княства Літоўскага таго часу.

Пытанні для віктарыны:

1. Калі адбыўся першы падзел Рэчы Паспалітай?
2. Хто такі А. Тызенгаўз і чым ён вядомы?
3. Якія рэформы праводзіліся ў другой палове XVIII ст. у Рэчы Паспалітай?
4. Што такое канфедэрацыя?
5. Калі адбылося паўстанне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі?
6. Якія беларускія землі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай?

III. Каго з гістарычных дзеячаў другой паловы XVIII ст. можна назваць сапраўдным патрыётам? Прапануйце 2-3 імёны для абмеркавання на ўроку. Растлумачце свой выбар. Зрабіце больш падрабязнае ведамленне пра аднаго з іх.

Патрыёты другой паловы XVIII ст.:

1. Тадэвуш Касцюшка – кіраўнік паўстання 1794 г., які змагаўся за незалежнасць Рэчы Паспалітай.
2. Казімір Астрожскі – магнат, які шмат зрабіў для развіцця культуры і адукацыі ў сваіх уладаннях.
3. Юзаф Ігнацы Крашэўскі – пісьменнік і гісторык, які асвятляў гісторыю і культуру Беларусі і Літвы.

Абмеркаванне:

Тадэвуш Касцюшка – сапраўдны патрыёт, бо ён гатовы быў аддаць жыццё за сваю Радзіму, за свабоду і незалежнасць народа. Яго паўстанне, нягледзячы на паразу, стала сімвалам барацьбы за свабоду.

IV. Складзіце апавяданне пра наступныя падзеі і з'явы другой паловы XVIII ст.: 1) правядзенне рэформаў соймам 1764 г.; 2) дзейнасць Чатырохгадовага сойма; 3) шляхецкія канфедэрацыі; 4) прыгонныя сяляне на беларускіх землях; 5) мастацкія стылі, якія нарадзіліся

Апавяданне:

Другая палова XVIII стагоддзя была часам значных пераўтварэнняў і канфліктаў у Рэчы Паспалітай. Рэформы сойма 1764 г. былі накіраваны на цэнтралізацыю ўлады і ўмацаванне дзяржавы, але сутыкнуліся з супрацівам магнатаў. Дзейнасць Чатырохгадовага сойма (1788-1792 гг.) стала спробай правядзення радыкальных рэформ, уключаючы прыняцце Канстытуцыі 3 мая 1791 г., якая ліквідавала многія састарэлыя парадкі. Аднак гэтыя крокі выклікалі незадаволенасць суседніх дзяржаў і прывялі да другога падзелу Рэчы Паспалітай. Шляхецкія канфедэрацыі, такія як Таркагоўская (1768 г.) і Канфедэрацыя Рэпніна (1767 г.), былі ўзброенымі выступленнямі магнатаў супраць каралеўскай улады і замежнага ўплыву, што прыводзіла да далейшай дэстабілізацыі краіны. У гэты перыяд становішча прыгонных сялян на беларускіх землях заставалася цяжкім; яны працягвалі несці цяжкія павіннасці і былі пазбаўлены свабоды. У той жа час, у мастацтве другой паловы XVIII ст. развіваліся новыя стылі, такія як класіцызм і ракако, што адлюстравалася ў архітэктуры, жывапісе і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, асабліва ў палацава-паркавых ансамблях магнатаў.