СЫҺЫАТ Ыйыннык. Тиэкиһи болбойон аах, бэриллибит сорудахтары толор, нүөмэрин бэлиэтииргин умнума. Ситиһиини! (1). Дьэдьэн Дьэдьэн - сир аһыттан саамай минньигэстэрэ. (2). Аһын өнө харана кыһыл, таһа онон-манан эбирдээх. (3). Дьон дьэдьэни былыр-былыргыттан наһаа таптаан сиир. (4). Билигин үксүн барыанньа онороллор эбэтэр саахардаан сииллэр. (5). Бэлэмнэммит барыанньаны эбэтэр саахардаммыт дьэдьэни тымныы, харана сиргэ уураллар. (6). Хаппыт дьэдьэни эмп онорорго мэлдьи көдьүүстээхтик туһаналлар. (7). Дьэдьэн кэрдиллибит мастаах сэдэх ойуурга, уот сиэбит курунар, тыа сабатыгар, эргэ бааһынађа өлгөмнүк үүнэр. (8). Дьэдьэни хомуйар кэм от ыйын ортото, бүтүүтэ. (9). Буһа илик эбэтэр олус буспут, ньађаллыбыт дьэдьэни үргээбэттэр. (10). Хатарыллар дьэдьэни күн уотугар эбэтэр оһох иһигэр отут отут биэс кыраадыс итиигэ, ылтаһынна кутан, куурдуллар. (11) Хаппыт дьэдьэни кураанах, түүнүк ылбатын гына, салгыннаах сиргэ чөкө ууруллар. (Хаһыаттан) Сорудахтар: 1. (3) этиигэ бэлиэтэммит тыл ханнык сана чааһа буоларын суруй. Үөскээбит ныматын ый. 2. (6) этииттэн төрүт сыһыаты булан суруй. 3. (6) этииттэн сыһыаты бул, суолтатынан арааһын суруй. 4. (10) этиигэ көппүт сыһыаты толкуйдаан суруй. 5. (11) этиигэ бэлиэтэммит тылтан сыһыаты үөскэт. 6. (7) этиини чилиэнинэн ырыт. 7. (4) этиигэ бэлиэтэммит тылы сана чааһынан ырыт. 8. Тиэкистэн ыйытыы туруоран сыһыаты бул, арааһынан бөлөхтөөн уһул. 9. От ыйын иннинэ уонна кэнниттэн кэлэр ыйдар сахалыы ааттарын суруй. 10. Тиэкистэн дьэдьэни ойуулааһыны булан суруй. Тэнитэн тэттик ойуулааһын тиэкистэ суруй.

Сорудахтар

1. В третьем предложении выделено слово «дьэдьэни» (ягоду). Это имя существительное в винительном падеже. Оно образовано от слова «дьэдьэн» (ягода).

2. В шестом предложении есть слово «көдьүүстээхтик» (эффективно). Его корень «көдьүүс» (польза, прок).

3. В шестом предложении можно выделить следующие связи: * «дьэдьэни эмп онорорго» (ягоду для приготовления лекарства) – связь определения, так как «эм» определяет цель использования ягоды; * «мэлдьи көдьүүстээхтик туһаналлар» (всегда эффективно используют) – связь обстоятельства, так как «көдьүүстээхтик» указывает, как используется ягода.

4. В десятом предложении можно выделить следующие связи: * «хатарыллар дьэдьэни» (сушеная ягода) – связь определения, так как «хатарыллар» определяет состояние ягоды; * «күн уотугар эбэтэр оһох иһигэр» (на солнце или в печи) – связь места, так как указывает, где сушат ягоду.

5. В одиннадцатом предложении от слова «ылбатын» можно образовать связь со словом «ылбат» (не берет) или «ыллар» (намокать).

6. Разбор седьмого предложения по членам предложения: * Дьэдьэн (Ягода) – подлежащее. * кэрдиллибит мастаах сэдэх ойуурга, уот сиэбит курунар, тыа сабатыгар, эргэ бааһынађа үүнэр (растет в редком лесу с поваленными деревьями, на гарях, на опушках леса, на старых полях) – сказуемое (составное именное).

7. В четвертом предложении слово «барыанньа» (варенье) – это имя существительное, неодушевленное, единственного числа, винительного падежа.

8. Какие условия нужны для хорошего урожая дьэдьэна? Какие болезни поражают дьэдьэни и как с ними бороться? Какие полезные вещества содержатся в дьэдьэни?

9. Сахалыы ааттара (месяцы на якутском языке): * От ыйын иннинэ (до июля) – Бэс ыйа (июнь). * От ыйын кэнниттэн (после июля) – Атырдьах ыйа (август).

10. Дьэдьэн – сир аһыттан саамай минньигэстэрэ. Аһын өнө харана кыһыл, таһа онон-манан эбирдээх. Дьэдьэн сүмэһинэ киһи эттигэр-сиинигэр олус туһалаах (Ягода – самая вкусная из лесных ягод. Цвет ягоды темно-красный, с пятнышками. Сок ягоды очень полезен для организма человека).