1. Тел белемендә төп юнәлешләр һәм мәктәпләр.

Тел белеме (лингвистика) — телнең төзелешен, үсешен, кулланылышын һәм башка телләр белән бәйләнешен өйрәнүче фән.

Төп юнәлешләр:

• Тасвирлама тел белеме — телнең билгеле бер чордагы торышын, авазларын, сүзлек составын һәм грамматик төзелешен тасвирлый.
• Тарихи тел белеме — телдәге үзгәрешләрне, телнең үсеш этапларын һәм килеп чыгышын өйрәнә.
• Чагыштырма-тарихи тел белеме — тугандаш телләрне чагыштыра, аларның уртак чыганагын һәм тарихи бәйләнешләрен ачыклый.
• Типологик тел белеме — төрле телләрнең охшаш һәм аермалы төзелеш үзенчәлекләрен тикшерә.
• Социолингвистика — тел һәм җәмгыять мөнәсәбәтләрен, телләрнең иҗтимагый кулланылышын өйрәнә.
• Психолингвистика — сөйләм тудыру һәм аңлауның кеше психикасы белән бәйләнешен тикшерә.
• Когнитив тел белеме — телне кешенең фикерләве, белем туплавы һәм дөньяны танып белүе белән бәйләп өйрәнә.
• Кулланма тел белеме — тел белеме казанышларын тәрҗемә, сүзлек төзү, тел укыту һәм компьютер технологияләрендә куллана.

Төп фәнни мәктәпләр һәм агымнар:

• Чагыштырма-тарихи мәктәп телләрнең туганлыгын һәм тарихи үсешен өйрәнүгә нигез сала.
• Казан тел белеме мәктәбе, И.А. Бодуэн де Куртенэ исеме белән бәйле, телне үзара бәйләнгән берәмлекләр системасы итеп тикшерүгә һәм телнең тере кулланылышына игътибар итә.
• Мәскәү тел белеме мәктәбе тарихи-чагыштырма тикшеренүләргә һәм телләрнең килеп чыгышын ачыклауга зур өлеш кертә.
• Структурализм телне элементлары үзара бәйләнгән система итеп өйрәнә; тел берәмлекләренең системадагы урынына игътибар итә.
• Прага функциональ мәктәбе тел чараларының аралашуда нинди вазифа башкаруын тикшерә.
• Америка дескриптивизмы тел фактларын системалы рәвештә тасвирлауга, аеруча телнең формаль төзелешенә игътибар итә.
• Генератив грамматика тел белүченең чиксез күп җөмлә төзи һәм аңлый алуын аңлатучы кагыйдәләр системасын өйрәнә.

Бу юнәлешләр һәм мәктәпләр телне төрле яктан тикшерә: тарихын, төзелешен, җәмгыятьтәге вазифасын һәм кеше фикерләве белән бәйләнешен ачыклый.