12. Дар байти зерин феъли ишорашуда дар кадом замон ифода ёфтааст?

Решение:

Байти зеринро таҳлил мекунем:

«Бар лаби ман шеъри ӯ бар кӯдакӣ омад ҳанӯз,
Шеъри ўро нӯши ҷон бо шири модар кардаам.»

Феъли ишорашуда дар байти аввал «омад» ва дар байти дуюм «кардаам» аст. Байти якум:

«Бар лаби ман шеъри ӯ бар кӯдакӣ омад ҳанӯз,»

Феъли «омад» дар ин ҷо ба феъли гузаштаи оддӣ (гузаштаи қиссавӣ) ишора мекунад, ки амал дар гузашта анҷом ёфтааст. «Ҳанӯз» истифода шудааст, ки метавонад дар баъзе мавридҳо бо замони ҳол ё гузаштаи наздик истифода шавад, вале дар ин ҷо «омад» феъли гузаштаи шаклгирифта аст.

Байти дуюм:

«Шеъри ўро нӯши ҷон бо шири модар кардаам.»

Феъли «кардаам» — ин феъли гузаштаи наздики мукаммал аст (гузаштаи ҳолӣ). Он амали дар гузашта иҷрошударо ифода мекунад, ки натиҷааш то ҳол давом дорад ё аҳамият дорад.

Ҳоло вариантҳоро дида мебароем:

• А) замони гузаштаи ҳикоягии нақлӣ — ин гуна замони феъл дар забони тоҷикӣ вуҷуд надорад. Шояд ин «гузаштаи ҳикоягӣ» ва «гузаштаи нақлӣ»-ро омехта карда бошад.
• В) замони гузаштаи ҳикоягӣ — ин замон амали гузаштаро, ки ба таври доимӣ ё такроршаванда будааст, ифода мекунад (масалан: «меомад», «мекард»). Феъли «омад» ин замон нест.
• С) замони гузаштаи наздик — ин замон амали дар гузашта иҷрошуда ва натиҷааш дар ҳол эътибор доштаро ифода мекунад (масалан: «кардаам»). Феъли «кардаам» ба ин замон рост меояд.
• D) замони гузаштаи нақлӣ — ин замон амали дар гузашта ба анҷомрасидаро ифода мекунад (масалан: «омад», «баромад»). Феъли «омад» ба ин замон рост меояд.

Агар дар назар дошта бошад, ки кадоме аз ин ду феъл дар байти аввал ё дуюм ишора шудааст:

Агар байти аввал (омад) дар назар бошад, пас ин «замони гузаштаи нақлӣ» (D) мебошад.

Агар байти дуюм (кардаам) дар назар бошад, пас ин «замони гузаштаи наздик» (С) мебошад.

Азбаски савол «дар байти зерин» гуфтааст, ин метавонад як байти ягона бошад ё ҳамаи байтҳоро дар бар гирад.

Агар мо ҳар ду феълро ба назар гирем, пас ҳам «гузаштаи нақлӣ» (омад) ва ҳам «гузаштаи наздик» (кардаам) истифода шудаанд.

Аммо, агар яке аз онҳо интихоб шавад, он гоҳ бояд дақиқтар навишта шавад.

Агар савол ба феъли «омад» ишора кунад, пас ҷавоб D.

Агар савол ба феъли «кардаам» ишора кунад, пас ҷавоб С.

Одатан, дар чунин саволҳо, агар ду феъл бошанд, ҳар ду ҳам мумкин аст, аммо яктои онҳо бояд аниқтар мувофиқат кунад.

Дар ин ҷо «омад» феъли гузаштаи оддӣ (нақлӣ) аст. «кардаам» феъли гузаштаи наздик аст.

Агар мо варианти «замони гузаштаи ҳикоягӣ»-ро (В) дида бароем, он ба «омад» ва «кардаам» мувофиқат намекунад.

Агар варианти «замони гузаштаи нақлӣ» (D) -ро бинем, он ба «омад» мувофиқ аст.

Агар варианти «замони гузаштаи наздик» (С) -ро бинем, он ба «кардаам» мувофиқ аст.

Барои интихоби якто ҷавоб, бояд фаҳмем, ки кадоме аз инҳо асосӣ аст ё нахустин.

«Омад» дар байти аввал омадааст.

«Кардаам» дар байти дуюм омадааст.

Агар савол ба яке аз инҳо ишора кунад, пас ҳар ду вариант (С ва D) дуруст буда метавонанд.

Аммо, варианти «замони гузаштаи ҳикоягии нақлӣ» (А) аслан вуҷуд надорад.

Агар савол ба «омад» ишора кунад, ҷавоб D.

Агар савол ба «кардаам» ишора кунад, ҷавоб С.

Агар мақсад ин бошад, ки аз байтҳо ягон феъли гузаштаро ёбем, пас ҳар ду С ва D имконпазиранд.

Аммо, аксар вақт, агар ду феъли гуногунзамон бошанд, савол яктои онҳоро дар назар дорад.

Байти аввал: «омад» — замони гузаштаи нақлӣ.

Байти дуюм: «кардаам» — замони гузаштаи наздик.

Агар вариантҳоро дида бароем, ҳар ду замон мавҷуд аст.

Биёед интихоб кунем, ки кадоме аз байтҳо ё феълҳо ба маънӣ ва истифодаи шеърии ин ду замон бештар мувофиқ аст.

«Омад» — амали яккарата дар гузашта.

«Кардаам» — амали гузашта, ки натиҷааш то ҳол боқӣ мондааст.

Дар ин шеър, сухан дар бораи эҳсоси дар гузашта пайдошуда ва «нӯши ҷон» кардани шеър мебошад, ки ин натиҷаи он амал аст.

Аз ин рӯ, «кардаам» (гузаштаи наздик) метавонад бештар мувофиқ бошад.

Аммо, агар мо ба вариантҳо диққат диҳем, чунин мешавад:

• С) замони гузаштаи наздик (барои кардаам)
• D) замони гузаштаи нақлӣ (барои омад)

Агар савол ба яке аз онҳо ишора дошта бошад, он гоҳ ҳар ду дуруст мешаванд.

Агар танҳо як ҷавоб интихоб шавад, пас бояд яке аз онҳо афзалият дошта бошад.

Дар баъзе мавридҳо, «замони гузаштаи нақлӣ» ва «замони гузаштаи оддӣ» як маънӣ доранд.

Ба фикри ман, савол ба яке аз феълҳо ишора кардааст.

Агар «омад»-ро ба назар гирем, ҷавоб D.

Агар «кардаам»-ро ба назар гирем, ҷавоб С.

Агар савол умумӣ бошад, вале интихоб яке бошад, мушкил аст.

Аммо, варианти D «замони гузаштаи нақлӣ» барои «омад» мувофиқ аст.

Варианти С «замони гузаштаи наздик» барои «кардаам» мувофиқ аст.

Азбаски дар байтҳо ҳар ду замон мавҷуданд, вале бояд якто интихоб кунем, бояд фаҳмем, ки кадоме ба мақсад наздиктар аст.

Агар байти аввалро афзалият диҳем, пас D.

Агар байти дуюмро афзалият диҳем, пас С.

Биёед боз вариантҳоро бинем:

А) замони гузаштаи ҳикоягии нақлӣ — нодуруст

В) замони гузаштаи ҳикоягӣ — нодуруст (барои ин феълҳо)

С) замони гузаштаи наздик — дуруст (барои кардаам)

D) замони гузаштаи нақлӣ — дуруст (барои омад)

Агар савол умумист, вале якто интихоб кардан лозим, бояд якеро афзалтар гузорем.

Дар ин шеър, «омад» амали гузаштаро нақл мекунад, ки асоси шеър аст.

«Кардаам» натиҷаи он амалро ифода мекунад.

Аз ин рӯ, «омад» метавонад аҳамияти асосӣ дошта бошад.

Ҷавоб: D) замони гузаштаи нақлӣ