2-топ. «Тропосфера және стратосфера»: 1. Тропосфера мен стратосфераның биіктігін және ерекшеліктерін анықтаңыз. 2. Екі қабаттың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын Венн диаграммасы арқылы салыстырыңыз. 3. Озон қабатының Жердегі тіршілік үшін маңызын түсіндіріңіз.

Қабаттардың биіктігі мен ерекшеліктері

Тропосфера Жер бетінен басталып, полюстерде шамамен 8–10 км, экватор маңында 16–18 км биіктікке дейін созылады. Бұл қабатта ауаның басым бөлігі, су буы және бұлттар шоғырланған; ауа райы құбылыстары жүреді. Биіктеген сайын температура көбіне төмендейді.

Стратосфера шамамен 10–12 км-ден 50 км-ге дейін созылады. Оның төменгі бөлігі салыстырмалы түрде тұрақты, ал озон қабаты негізінен 15–35 км аралығында орналасқан. Озон ультракүлгін сәулелердің едәуір бөлігін жұтатындықтан, стратосферада биіктеген сайын температура жоғарылайды.

Венн диаграммасы

Озон қабаты Күннен келетін зиянды ультракүлгін сәулелердің көп бөлігін сіңіреді. Соның арқасында тірі ағзалардың жасушалары мен тұқымқуалау материалының зақымдану қаупі азаяды.