4. Петри табақшасына су құйыңдар. Судың бетіне абайлап, 5×5 см дәптер парағын төсеңдер. Қағаздың ортасына ең кішкентай монетаны қойыңдар. Не байқадыңдар? Ол монетаны алып, оның орнына үлкендеуін қойыңдар. Судың беттік керілу күші туралы не айтуға болады? Эксперименттердің қайсысынан су молекуласының когезия және адгезия құбылыстарын байқадыңдар? Осы қасиеттердің тірі ағзалар үшін қандай маңызы бар?

Қағазды су бетіне абайлап төсеп, үстіне кішкентай монета қойған кезде қағаз суланып батып кетуі мүмкін, ал монета су бетінде қалуы мүмкін. Монетаны үлкендеуіне ауыстырғанда салмақ артып, су бетінің қабаты бұзылып, монета батып кетуі ықтимал. Нәтиже қағазды қою тәсіліне, монеталардың массасына және судың бетінің күйіне байланысты.

Судың беткі қабаты созылған жұқа қабықша сияқты әрекет етеді. Бұл — су молекулаларының бір-бірін тартуынан пайда болатын беттік керілу. Қосымша салмақ артқан сайын беткі қабаттың ұстап тұру мүмкіндігі шектеледі.

Когезия мен адгезияны капилляр түтікпен жасалған 3-тәжірибеден байқауға болады: когезия — су молекулаларының өзара тартылысы, адгезия — судың түтік қабырғасына тартылысы. 4-тәжірибе негізінен беттік керілуді көрсетеді; беттік керілу су молекулаларының когезиясымен байланысты.

Бұл қасиеттер өсімдіктерде судың ұсақ өткізгіш түтіктермен қозғалуына, тамырдан жапырақтарға жетуіне көмектеседі. Су ағзаларда заттарды тасымалдау және тіршілікке қажетті көптеген үдерістер үшін маңызды.

Жауап: су беті аз салмақты ұстап тұра алады, бірақ салмақ артқанда оның беттік керілуі жеткіліксіз болуы мүмкін. Когезия мен адгезия капиллярлық тәжірибеде байқалады.